Co i jak Pismo Święte mówi o miłości? Terminologia dotycząca miłości (cz. I)

W niniejszym opracowaniu jako odpowiedź na pytanie: „co i jak Pismo Święte mówi o miłości”, omówiona zostanie terminologia Nowego Testamentu ze źródłosłowów: agape, agapao, agapetos (część I) oraz filos, fileo, filia, a także filadelfia i wiele innych pochodnych od filos (część II). Znaczenia greckie tych słów często znacznie odbiegają od znaczeń ich odpowiedników w języku polskim: miłość, kochanie, uczucie. Wyjaśnienia wymaga podstawowa różnica pomiędzy agape i filos, odpowiadające kolejno miłości bezwarunkowej i warunkowej.
Odpowiedź na powyższe pytanie wymaga opisania miłości Boga i miłości w Trójosobowym Bogu oraz opisania „zakresu” miłości Boga do człowieka przez naturalne i duchowe obrazy miłości międzyludzkiej, miłości wzajemnej członków Kościoła, małżeńskiej, rodzinnej, miłości brata, bliźniego i nieprzyjaciela. Konieczne jest również opisanie: „sposobu dostępu” człowieka do miłości Boga; rozwoju człowieka wierzącego w miłości; oraz mocy przekonującej miłości ludzi niewierzących w Boga zbawiającego. Moc ta wypływa z bezwarunkowej miłości Boga wobec każdego człowieka (część I-III).

Definicja miłości w języku polskim odbiega od głównego znaczenia rozpoznawanego w Piśmie Świętym. W języku polskim miłość to: głębokie uczucie sympatii do osoby płci odmiennej, połączone z pożądaniem jej, silna więź emocjonalna, jaka łączy ludzi sobie bliskich, zwłaszcza spokrewnionych oraz poczucie silnej więzi emocjonalnej, duchowej, intelektualnej z kimś, z czymś. Dalej Słownik języka polskiego opisuje miłość jako zamiłowanie. A wolną miłość definiuje jako: seks, pożycie seksualne kobiety z mężczyzną nie zalegalizowane jako związek małżeński1.
W języku polskim odnajdujemy głównie dwa greckie znaczenia miłości: filos i eros, a rzadziej występuje jej podstawowe znaczenie – agape. W Nowym Testamencie nie występuje greckie eros: miłość jako pragnienie, żądza, pożądliwość płciowa,i erototikos – to co budzi pożądanie, miłość zmysłową. Nowy Testament opisuje życie seksualne jakby za zasłoną, używając słowa ginw,skw [1090. III] – poznawać, znać, metonimicznie o intymnym współżyciu małżonków; do opisu relacji Józefa i Marii stosuje się zaprzeczenia (Mt 1,25): nie współżyli. Słowem „eros” posługuje się greckie tłumaczenie Starego Testamentu tylko w dwóch tekstach (LXX, Prz 7,18 i 30,16).
W języku polskim brakuje wyraźnego zdefiniowania osobowego stosunku w miłości jako bezwarunkowego miłowania wybranej osoby, w wybranej wspólnocie ludzi, w rodzinie i w grupach społecznych, w tym zawodowych, a szczególnie w lokalnym kościele. Istnieje raczej nacisk na flirt i tendencja do relacji seksualnej bez więzi i odpowiedzialności za drugą osobę. Traktowanie drugiej osoby jako zdobyczy, trofeum – to egoizm. Taka relacja nie będzie trwała, jeśli nie skoncentruje się do zbudowania więzi opartej na woli służenia wzajemnego, pragnieniu współdziałania, wspólnego osiągania celów.

Miłość– avga,ph [26]

Rzeczownik avga,ph [26] – miłość-agape, to miłość bezwarunkowa – „miłuję cię, bo chcę” – w przeciwieństwie do warunkowej przyjaźni i kochania. Pełnią, wzorem i źródłem miłości agape jest Bóg. „Bóg jest miłością; My również uznaliśmy i uwierzyliśmy w miłość, którą Bóg ma w nas. Bóg jest miłością. Kto zatem trwa w miłości, w Bogu trwa, a Bóg trwa w nim” (1 J 4,8.16). Uwierzenie Bogu otwiera dostęp do tej miłości, „bo dzięki danemu nam Duchowi Świętemu miłość Boga przepełnia nasze serca”.A realizowana przez wierzących to „miłość w Duchu”(Rz 5,5; Kol 1,8). Miłość bezwarunkowa nie jest aktem, ale sposobem życia.
Miłość-agape nie jest uczynkiem, lecz sposobem myślenia, świadomością oraz postawą wobec Boga i drugiego człowieka, pełną akceptacją, która rozpoczyna się od umierania ego, aby mogła wzrastać pełna miłość bezwarunkowa.

Miłość jest „owocem Ducha” (Ga 5,13); „wypełnieniem Prawa” (Rz 13,10); jest „wielkoduszna, życzliwa, nie kończy się nigdy”(1 Kor 13,4.8); jest „służeniem sobie wzajemnie” (Ga 5,13); skromnością i łagodnością, „z cierpliwością dostosowywać się wzajemnie z miłością” (Ef 4,2); jest „miłością rosnąca coraz bardziej i bardziej” (Flp 1,9). Należy myśleć „wzajemnie o sobie dla wzrostu miłości i dobrych czynów” (Hbr 10,24); miłość jest „rozpoznawalna przez innych (1 Tes 3,6); „ma swe źródło w czystym sercu, w prawym sumieniu i w szczerej wierze” (1 Tm 1,5); „jest spójnią dojrzałości” (Kol 3,14). „My również uznaliśmy i uwierzyliśmy w miłość, którą Bóg ma w nas. Bóg jest miłością. Kto zatem trwa w miłości, w Bogu trwa, a Bóg trwa w nim”(1 J 4,16).
Co wzmacnia i rozwija miłość? Dostrzegany „wzór miłości” (Ef 5,2); łagodne usposobienie (1 Kor 4,21), wiara i nadzieja (1 Kor 13,13); szlachetność (2 Kor 8,8); „dowód świadczący o miłości” (2 Kor 8,24); „zakorzenienie i utrwalenie w miłości, poznanie wyższej od wiedzy miłości Chrystusa” (Ef 3,19); „poświadczanie prawdy miłością, uformowanie się w miłości” (Ef 4,15.16); pomoc Ducha Świętego, bo „Bóg nie dał nam Ducha lęku, lecz mocy, miłości i upominania”(2 Tm 1,7). Słabnące ego umożliwia miłość bezwarunkową, trwałe relacje, ułatwia współdziałanie i współpracę.
Co zagraża miłości? Nieprawość, przez którą miłość ostygnie (Mt 24,12); błahe, nierozwiązane konflikty (Rz 14,15), pycha (1 Kor 8,1), obłuda (Rz 12,9), zadawanie bólu psychicznego i duchowego (Rz 14,15), wyrządzanie bliźniemu krzywdy (Rz 13,10); same, nawet piękne, słowa; zwracanie uwagi na pozycję, wartość jałmużny, własne talenty i dary; zamiast miłości – zazdrość, przechwalanie się, nadymanie (1 Kor 13,1-4); brak zaufania do Boga i strach w relacjach z Bogiem i ludźmi: „abyśmy ufność mieli w dniu sądu”(1 J 4,17), „w miłości nie ma strachu, pełna miłość usuwa strach, bo strach ma na myśli karę. Tak więc, kto czuje strach, nie jest dojrzały w miłości”(1 J 4,18). Silne ego jest źródłem konfliktów, podziałów i walk.
Miłości potrzebują przywódcy lokalnego Kościoła – ważne, aby członkowie Kościoła z miłością pamiętali o tych, którzy „wśród nich ciężko pracują, przewodzą im w Panu i ich pouczają”(1 Tes 5,12.13). Przywódcy z kolei mają być „wzorem w słowie, w postawie, w miłości, w wierze, w czystości”(1 Tm 4,12) oraz osiągać przez swoją służbę „sprawiedliwość, pobożność, wiarę, miłość, wytrwałość, łagodność”(1 Tm 6,11). Budowanie Kościoła jako Ciała zmierza do takiego związania wierzących, aby każdy z nich czynił „postępy w swym wzroście, aż do uformowania się w miłości”(Ef 4,16).
Rozwiązywanie konfliktów we wczesnym Kościele, wynikających z przedchrześcijańskiej tradycji judaistycznej, greckiej i rzymskiej, pozwoliło na stwierdzenie, że znaczenie ma „tylko wiara, która działa przez miłość”(Ga 5, 6). Ta wiara powoduje bliskie więzi (1 Tes 3,6). Wiara skupiona na Jezusie Chrystusie jest przez miłość źródłem zachęty, pociechy, wspólnoty duchowej, tych samych uczuć i troski o wzajemne relacje, zaufania we wspólnocie lokalnego Kościoła (Flp 2,1.2; 1 Tm 1,14). Miłość to pragnienie przebywania, współdziałania z umiłowanymi i pamięci o nich. Paweł pisząc o miłości i wierze Filemona podkreśla, że obejmuje ona wielu członków kościoła (Flm 1,5), a w Liście do Tymoteusza: „Broń się przed młodzieńczymi popędami, a zdobywaj sprawiedliwość, wiarę, miłość, pokój razem z tymi, którzy z czystym sercem wzywają Pana”(2 Tm 2,22).

Miłość w Bogu. Miłość Ojca (J 15,10) i Syna (J 17,26), i Ducha (Rz 15,30), to miłość pomiędzy Ojcem, Synem i Duchem – Miłość w Bogu. Ten sposób istnienia i relacji w Bogu jest wzorem dla miłości ludzi wierzących w Niego.

Dlatego Bóg okazuje swoją miłość do nas przez fakt, że gdy jeszcze byliśmy grzesznikami, Chrystus umarł za nas (Rz 5,8). „Bóg jednak, ponieważ bogaty jest w miłosierdzie, dzięki wielkiej swojej miłości, którą nas pokochał, obdarzył nas […] życiem we wspólnocie z Chrystusem – z łaskawości otrzymaliście zbawienie”(sw,|zw sodzo, 4843). Zbawienie to działanie Boga, tylko Jemu dostępne, opisane jest za pomocą słów: wybawiać, zbawiać, ratować, ocalać, zachowywać, chronić, uwalniać, czyli w obrazach naturalnych oznacza: pomoc komuś w sytuacji, gdy jej potrzebuje; podanie ręki, liny; rozerwanie kajdan. Nikt nie potrafi uwolnić się od grzechu i jego skutków oraz poczucia winy.
Dlatego Bóg wcześniej wybrał nas w Nim „przed założeniem świata, abyśmy dzięki miłości byli przy Nim, święci i nieskalani!”(Ef 1,4). A nadzieja nie sprawia zawodu, bo dzięki danemu nam Duchowi Świętemu miłość Boga przepełnia nasze serca (Rz 5,5). Bo „kto nas wyłączy z miłości Chrystusa?”, bo nikt ani nic „nie potrafi nas wyłączyć z miłości Boga, która jest w Chrystusie Jezusie, naszym Panu”(Rz 8,35.39). „Popatrzcie, jaką miłością obdarzył nas Ojciec: że dziećmi Boga zostaliśmy nazwani i [nimi] jesteśmy”(1 J 3,1). „Po tym poznaliśmy miłość, że On życie swoje za nas oddał”(1 J 3,16). „Poza tym, bracia, radujcie się, doskonalcie, zachęcajcie się wzajemnie, bądźcie jednomyślni, żyjcie w pokoju, a Bóg miłości i pokoju będzie z wami” (2 Kor 13,11). „Jednak miłość Chrystusa ponagla nas, bo uznaliśmy, że skoro Jeden umarł za wszystkich, to wszyscy umarli”(2 Kor 5,14), przynagla do wypełniania misji. „Skoro już dusze swoje uświęciliście, będąc posłuszni prawdzie celem zdobycia nieobłudnej miłości bratniej jedni drugich gorąco czystym sercem umiłujcie”(1 P 1, 22).
Miłość i prawda Ewangelii łączą się, „ponieważ nie przyjęli miłości prawdy, aby dostąpić zbawienia”(2 Tes 2,10). Prawda [avlh,qeia 222.3] występuje tu jako synonim Ewangelii, prawda o przedmiocie Ewangelii, synonim Objawienia; według etymologii określa to, czego „Bóg nie ukrywa przed ludźmi”. Judejczycy, co prawda – gdy chodzi o Ewangelię – „są oni nieprzyjaciółmi [Boga] ze względu na wasze dobro; gdy jednak chodzi o wybranie, są oni – ze względu na praojców – przedmiotem miłości”(Rz 11,28).

O miłości ludzi do Boga. Nowy Testament potwierdza aktywną miłość Boga, przejawiającą się u wielu ludzi, lecz również silnie podkreśla jej brak u wielu innych. Przyczyny braku miłości Boga u człowieka to, po pierwsze, niewiara ludzi religijnych. Religijni przeciwnicy Jezusa nie mają „w sobie miłości Boga”(J 5,42). Miłują uczynki religijne, bez szukania woli Boga i miłowania Boga: „składacie dziesięcinę i z mięty, i z ruty, i z każdego warzywa, a pominęliście sprawiedliwość i miłość Bożą”(Łk 11,42). Następnie przedstawiony jest błędny i niedojrzały obraz Boga: Bóg nie jest niesprawiedliwy (Hbr 6,10), bo miałby zapomnieć o waszym czynie i o miłości, którą okazaliście Jego imieniu przez wcześniejszą i obecną pomoc dla świętych. Wreszcie – miłość świata: „Nie miłujcie świata ani tego, co na świecie. Jeżeli ktoś świat miłuje, nie ma w nim miłości Ojca”(1 J 2,15).
Aktywna miłość Boga przejawia się na wiele sposobów: „A kto zachowuje Jego słowo, w takim rzeczywiście miłość Boga już jest dojrzała” (1 J 2,5); „Kto by miał dobra tego świata i widziałby, że jego brat cierpi nędzę, i zamknąłby przed nim swoje serce, jak miłość Boga może w nim się utrzymać?”(1 J 3,17); „Jeśli miłujemy się wzajemnie, Bóg w nas przebywa i Jego miłość jest w nas pełna”(1 J 4,12); „Utrzymajcie się w miłości Boga, czekając […]” (Judy 21); „Miłość Boga na tym polega, że przestrzegamy Jego przykazań. A Jego przykazania nie są trudne”(1 J 5,3; 2 J 1,6). Bóg miłuje pełnią miłości, a człowiek wierzący uczy się miłości, która powinna się rozwijać przez całe życie. „Zaniedbałeś swoją pierwotną miłość”– to o Kościele w Efezie (Obj 2,4); „Znam twoje czyny, i miłość, i wiarę, i służbę, i twoją wytrwałość” –to z kolei o Kościele w Tiatyrze (Obj 2,19). Miłość Boga jest widoczna w bezwarunkowej postawie służenia Boga ludziom przez to, co uczynił i jak żył Jezus Chrystus, co zostało opisane i wyjaśnione w Piśmie Świętym.

Rozpoznanie i uczenie się miłości Boga przez tych ludzi, którzy Mu zaufali, skutkuje życiem przemienianym na wzór Bożej miłości. Dlatego mogą, potrafią i chcą być uczniami Jezusa rozpoznawanymi przez miłość wzajemną ku sobie (J 13,35; Kol 1,4; 1 Tes 3,12). Nie wyrządzają bliźniemu krzywdy (Rz 13,10), nie krytykują słabszych w wierze (Rz 14,15), rozwiązują konflikty z miłością (2 Kor 2), uczestniczą w małych i dużych dziełach dobroczynnych (por. 2 Kor 8), są gościnni i otwarci na poznawanie nowych ludzi (3 J 6).

Posiłki spożywane podczas zgromadzenia lokalnego nazywano ucztą braterską (agapa). Możliwe jest przyjęcie znaczenie agapy jako uczty otwartej dla szerszego grona niż samych tylko członków lokalnego Kościoła (2 P 2,13; Jud 12).
Miłość bezwarunkowa ukazana przez Boga, dostępna we wzorze Jezusa Chrystusa, to miłość rozpoznająca potrzeby umiłowanego, szukająca najlepszego sposobu ich zaspokojenia.

Czasownik avgapa,w [25] odnosi się do realizowania bezwarunkowego miłowania kogoś. Miłość opisuje Trzy Osoby Boga związane ze sobą pełną miłością. Miłość opisuje w Nowym Testamencie miłość Boga do ludzi, szczególną miłość do wierzących w Jezusa Chrystusa, miłość wierzących do Boga oraz miłość wzajemną pomiędzy członkami Kościoła lokalnego. Miłowanie się rozpoczęło, rozwija, a niekiedy osiąga dojrzałość. Ktoś już miłuje bliźniego, a jeszcze nie potrafi wroga. Ktoś miłuje żonę, a nie potrafi umiłować własnego dziecka.
Opowiadanie o miłości Boga rozpoczyna treść Ewangelii Bożej. Jezus Chrystus, Syn Boży już umiłował do końca tych, za których oddał swoje święte życie, za których grzechy zapłacił cenę sprawiedliwości.

Miłowanie w Bogu. Nowy Testament potwierdza rzeczywiste i aktywne miłowanie w Bogu.

 Ojciec – Syn: „Ojciec miłuje Syna i wszystko dał w Jego ręce”(J 3,35); „Ojciec dlatego mnie miłuje, że ja swoje życie oddaję, aby je znowu otrzymać”(J 10,17); „Ojcze, bo umiłowałeś mnie przed założeniem świata”(J 17,24).

 Syn – Ojciec: „Lecz to w tym celu, aby świat poznał, że miłuję Ojca i że tak postępuję, jak mi nakazał Ojciec”(J 14,31).

Duch od Ojca i Syna: „Jeśli mnie będziecie miłować, zachowacie moje przykazania; a ja poproszę Ojca, i da wam innego Rzecznika, aby zawsze był z wami – Ducha prawdy, którego świat nie jest zdolny przyjąć, bo ani Go nie widzi, ani nie zna. Wy Go znacie, bo przebywa z wami i w was będzie”(J 14, 15-17).

Syn – uczniowie: „Jak mnie umiłował Ojciec, tak ja umiłowałem was (J 15,9). Ja w nich, a Ty we mnie, aby w pełni byli doprowadzeni do jedności, tak by świat poznał, że Ty mnie posłałeś i że ich umiłowałeś, tak jak mnie umiłowałeś (J 17,23). My miłujemy, bo On pierwszy nas umiłował” (1 J 4,19 ).

Bóg – uczniowie – świat: „A nie tylko za tymi tu proszę, lecz i za tymi, którzy dzięki ich słowu uwierzą we mnie, aby wszyscy jedno byli, jak Ty, Ojcze, we mnie, a ja w Tobie, aby i oni w nas byli, tak by świat uwierzył, że Ty mnie posłałeś. Ja w nich, a Ty we mnie, aby w pełni byli doprowadzeni do jedności, tak by świat poznał, że Ty mnie posłałeś i że ich umiłowałeś, tak jak mnie umiłowałeś. Pozwoliłem też im poznać Twoje imię i będę im dawał poznać, aby miłość, którą mnie umiłowałeś, była w nich, a także ja w nich”(J 17,20.21.23.26); Jezus rzekł im na to: „Gdyby Bóg był waszym Ojcem, miłowalibyście mnie, bo ja od Ojca wyszedłem i przybywam. Nie od siebie samego przyszedłem, lecz On mnie posłał”(J 8,42).

Miłowanie ludzi przez Boga. Współczesna psychologia pokazuje, że zbudowanie wzoru miłości bezwarunkowej dokonuje się na cztery proste sposoby: pełen miłości kontakt wzrokowy, pełen miłości kontakt fizyczny, skupiona uwaga i oparta na miłości dyscyplina2.
Jezus miłuje swoich: rozmówców – „spojrzał na niego z miłością”(Mk 10,21), przyjaciół – „Jezus lubił”Marię, Martę i Łazarza (J 11,5) oraz uczniów – „umył ich nogi”(J 13). Miłował Jana, blisko siedzącego obok Jezusa (J 13,23, J 19,26, J 21,7.20). Umiłowany przez Jezusa Jan, mógł podczas wieczerzy zadać pytanie: „Panie, kto jest tym Twoim zdrajcą?”(J 21,20). Na końcu Jezus nakazał im wzajemne miłowanie, tak jak On ich umiłował. Jezus nazywa te cztery sposoby miłości bezwarunkowej umiłowaniem – „umiłowałem was” – i według tego wzoru: „miłujcie się wzajemnie” (J 13,34; J 15,12; Rz 8,37); „Wytrwajcie w mojej miłości”(J 15,9). Umiłowanie to miłość spełniona i spełniana, to duchowe, emocjonalne i trwałe przylgnięcie do kogoś. Umiłowanie Boga pozwala odnosić uczniom Jezusa Chrystusa pełne zwycięstwo (Rz 8,37).
Umiłowanym Boga jest Jakub, lud Boga (Rz 9,13.25), uczniowie Jezusa Chrystusa (Rz 8,37). Szczególnie umiłowanymi są uczniowie jako „wybrańcy Boga, święci i umiłowani”(Kol 3,12; 1 Tes 1,4), którzy mówią jak św. Paweł: „Nie ja już żyję, lecz żyje we mnie Chrystus. A choć żyję w ciele, to żyję dzięki wierze w Syna Bożego, który mnie umiłował i za mnie wydał siebie” (Ga 2,20). Oni dzielą się swoimi dobrami, nie z żalem ani pod przymusem, bo radosnego dawcę miłuje Bóg (2 Kor 9,7). Dlatego że Bóg przebaczył im w Chrystusie ich grzechy dzięki wielkiej swojej miłości, którą ich pokochał (Ef 2,4), teraz postępują według miłości, „tak jak i Chrystus umiłował ich, i siebie za nich wydał na ofiarę i dar w miłej wonności dla Boga” (Ef 5,2), ze szczerą serdecznością, dobrocią, pokorą, delikatnością i cierpliwością (Kol 3,12).
Umiłowani przez Boga nieustannie dziękują jako „wybrani do zbawienia przez uświęcenie [dokonywane przez] Ducha i przez wiarę w prawdę”(2 Tes 2,13), przez Boga, „który nas umiłował i dał wieczne zaproszenie i dobrą nadzieję w łasce” (2 Tes 2,16). Oni już wiedzą, oni z pewnością mówią: „Nie my [pierwsi] zaczęliśmy miłować Boga, lecz że On umiłował nas i posłał swojego Syna jako przebłaganie za nasze grzechy”i dlatego miłują się nawzajem we wspólnocie lokalnego kościoła (1 J 4,10.11.19). Miłują nawet wtedy, gdy ich Pan „ćwiczy […], chłoszcze każdego syna, którego uznaje”(Hbr 12,6). W modlitwie wyznają Go i uwielbiają: „On świadkiem, On wierny, On pierworodny z umarłych, On władcą królów ziemi. Jemu chwała, ponieważ nas umiłował, i krwią swoją uwolnił nas od grzechów” (Obj 1,5). Ufają, że kiedyś uwierzą w ich Pana, Jezusa Chrystusa wszyscy ci, którzy teraz kłamią: „Oto przymuszę ich, aby przyszli i padli z pokłonem do twoich stóp i aby poznali, że ja ciebie umiłowałem”(Obj 3,9).

Podstawowe cytaty definiujące miłowanie Boga i ludzi w dialogach zawartych w ewangeliach Nowego Testamentu pochodzą z Księgi Powtórzonego Prawa: „Słuchaj, Izraelu, Pan jest naszym Bogiem – Panem jedynym. Będziesz miłował Pana, Boga twojego, z całego swego serca, z całej duszy swojej, ze wszystkich swych sił” (Pwt 6.4.5) oraz z Księgi Kapłańskiej: „Nie będziesz szukał pomsty, nie będziesz żywił urazy do synów twego ludu, ale będziesz miłował bliźniego jak siebie samego. Ja jestem Pan!” (Kpł 18.18 por. Mt 22,37; Mk 12,30.33; Łk 10,27).
Definicja miłowania Boga i ludzi wynikająca z wypowiedzi Jezusa Chrystusa, jest zbudowana na przykazaniach, pojawiających się w Ewangelii według świętego Jana. Przykazania [evntolh, 1785] Jezusa nie opierają się na legalizmie Tory, ale na naśladowaniu Syna Bożego i miłowaniu Go: „Kto trzyma się moich przykazań i zachowuje je, to właśnie on mnie miłuje. A kto mnie miłuje, będzie miłowany przez mojego Ojca. Również ja go będę miłował i objawię mu siebie”(J 14,21; 14,15.23.28; „(…) i przyjdziemy do niego, i mieszkanie u niego sobie uczynimy”(J 14,23). Wypełnienie przykazania prowadzi do bliskiej, obustronnej relacji człowieka wierzącego z Bogiem. Przykazanie nie odnosi się do jakiejś liczby przepisów, lecz, jak mówi Jezus swoim uczniom: „do przestrzegania moich nauk; a nauka, którą słyszycie, nie jest moja, lecz Tego, który mnie posłał: Ojca”(J 14,24). Przykazaniem Ojca dla Syna jest dobrowolne oddanie życia (J 10,18); Ojciec „mi dał przykazanie, co mam mówić i co ogłosić, Jego przykazanie – to życie wieczne”(J 12,49.50); oraz nowe przykazanie: „Jak ja was umiłowałem, tak i wy miłujcie się wzajemnie (J 13,34), jak ja zachowuję przykazania Ojca i trwam w Jego miłości” (J 15,10).
Również Ewangelia według świętego Jana przedstawia test miłości (avgapa,w) i kochania (file,w 5219). Piotr po zaparciu się, odczuwa poczucie winy i nie jest gotowy do kontynuowania służby. By nastąpiło przywrócenie do służby potrzebuje uzyskać przebaczenie. Dialog Jezusa z Piotrem pokazuje napięcie pomiędzy miłowaniem bezwarunkowym i warunkowym: „Kiedy zjedli śniadanie, Jezus zapytał Szymona Piotra: «Szymonie, [synu] Jana, czy miłujesz mnie bardziej niż ci tutaj?». Odpowiedział Mu: «Tak, Panie, Ty wiesz, że Cię kocham». Rzekł mu: «Paś jagnięta moje». Po raz drugi zapytał go: «Szymonie, [synu] Jana, czy miłujesz mnie?». Odpowiedział Mu: «Tak, Panie, Ty wiesz, że Cię kocham». Rzekł mu: «Bądź pasterzem mych owiec»”(J 21,15.16).
Miłowanie Boga przez ucznia Jezusa, jeśli jest pełne, dojrzałe i bezwarunkowe, spotyka się z miłością Boga, bo Bóg z uczniami Jezusa „współdziała dla dobra”(Rz 8,28); „Bóg przygotował dla miłujących Go to, czego oko nie ujrzało, ani ucho nie usłyszało, ani do serca człowieczego nie weszło (1 Kor 2,9). Jego, choć nie widzieliście, miłujcie; w Niego, i teraz nie widząc, wierzcie, ciesząc się radością niewymowną i podniosłą”(1 P 1,8). Jeśli ktoś Boga miłuje, „ten Boga ma wiedzę”(1 Kor 8,3), „wytrwa w pokusie i będzie szczęśliwy każdy, kto Go miłuje (Jk 1,12), bo Bóg przyrzekł miłującym Go”i ich wybrał na „bogatych w wierze i na dziedziców królestwa”(Jk 2,5).
„Miłość w tym się wyraża, że nie my [pierwsi] zaczęliśmy miłować Boga, lecz że On umiłował nas i posłał swojego Syna jako przebłaganie za nasze grzechy”(1 J 4,10). „Każdy, kto wierzy, że Jezus jest Mesjaszem, z Boga jest narodzony i każdy, kto miłuje Tego, który go zrodził, miłuje również narodzonego z Niego”(1J 5,1).
„Gdyby ktoś powiedział: «Miłuję Boga», a nienawidziłby swojego brata, jest kłamcą. Kto bowiem nie miłuje swojego brata, którego widzi, Boga, którego nie widzi, miłować nie może”(1 J 4,20). „Po tym poznajemy, że miłujemy dzieci Boga, gdy Boga miłujemy i spełniamy Jego przykazania” (1 J 5,2). „Nim [językiem] Pana i Ojca uwielbiamy i nim przeklinamy ludzi stworzonych na podobieństwo Boga. Z tych samych ust wychodzi uwielbienie i przekleństwo. Tak, moi bracia, nie musi być!”(Jk 3,9.10). Miłowanie braci potwierdza, że uczeń Jezusa zrozumiał wielkość miłości Boga względem jego samego.

Człowiek określający siebie jako wierzący, nie może nie miłować braci w wierze (1 J 4,20). Brak miłości dla braci wskazuje, iż nie uznał, że „Bóg jest miłością”(1J 4,8). Nie przeszedł ze śmierci do życia, nie umarł dla grzechu, nie zaczął żyć z łaski (1 J 3,14). Nie zaczął jeszcze miłować „prawdziwym czynem”, bo miłuje tylko „myślą czy mową”(1 J 3,18).
Miłość między ludźmi jest możliwa, nawet jeśli nie znają podstawy zbawienia w Jezusie Chrystusie. Dowódca armii rzymskiej w oczach starszyzny izraelskiej zasługuje na pomoc Jezusa, bo „kocha nasz naród i sam zbudował nam synagogę”(Łk 7,5). Miłują ci, którym zostały przebaczone grzechy lub darowany dług, a ktoś inny chciałby miłować i Boga i mamonę (Łk 7,42; 16,13). Dlatego Jezus mówi swoim uczniom o nowym przykazaniu: „Jak ja was umiłowałem, tak i wy miłujcie się wzajemnie”(J 13,34; 15,12.17). A św. Paweł wyjaśnia, że miłowanie wzajemne na wzór Jezusa wypełnia i streszcza Prawo Mojżeszowe – „Będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego”, bo miłość wyklucza cudzołóstwo, zabójstwo, kradzież i pożądanie (Rz 13,8.9; Ga 5,14). Święty Jakub nazywa Prawo Królewskim, a św. Jan dodaje: „A Jego przykazaniem jest to, abyśmy uwierzyli słowu Jego Syna, Jezusa Chrystusa, i abyśmy się wzajemnie miłowali zgodnie z przykazaniem, które nam dał”(1 J 3,23); „Boga nikt nigdy nie widział. Jeśli miłujemy się wzajemnie, Bóg w nas przebywa i Jego miłość jest w nas pełna” (1 J 4,12).
O czystej miłości i miłowaniu można mówić wtedy, gdy ktoś miłując kogoś „pozostaje w świetle i nie ma w nim zasadzki”(1 J 2,10); kiedy pragnienia duszy są oczyszczone „przez posłuszeństwo prawdziwie ze względu na nieobłudną miłość braterską, z serca jedni drugich gorąco miłujcie”(1 P 1,22); kiedy postępowanie jest sprawiedliwe, podobające się Bogu (1 J 3,10-14). Motywacja do takiej miłości brzmi: „Każdy, kto wierzy, że Jezus jest Mesjaszem, z Boga jest narodzony i każdy, kto miłuje Tego, który go zrodził, miłuje również narodzonego z Niego”(1 J 5,1).

Miłość Boga uwidacznia się w Jego planie zbawczym: „Bóg tak umiłował świat, że Syna jednorodzonego wydał, aby każdy wierzący w Niego nie zginął, lecz otrzymał życie wieczne” (J 3,16). Jezus Chrystus „umiłował Kościół”i siebie za niego wydał, aby według tego wzoru mężowie miłowali żony (Ef 5,25). Bóg mówi o Synu: „Umiłowałeś sprawiedliwość, a nieprawość znienawidziłeś”(Hbr 1,9). Ci, którzy uwierzyli Bogu, „także pokochali Jego objawienie się”(2 Tm 4,8), braci (1 P 2,17), a inni nawet w obliczu śmierci „nie dbali o swoje życie”(Obj 12,11).
Ludzie, którzy odrzucili Bożą miłość postępują inaczej niż Bóg: faryzeusze ukochali „pierwszy stołek w synagogach i pozdrowienia na rynkach” (Łk 11,43). Bardziej bowiem kochali chwałę u ludzi niż u Boga (J 12,43), bardziej umiłowali ciemność niż światło; bo ich uczynki były zepsute (J 3,19). Demas po wielu latach służby misyjnej opuścił Pawła, gdyż ponownie „pokochał doczesny świat”(2 Tm 4,10), inni porzucając prostą drogę, zeszli na manowce (2 P 2,15).

Przymiotnik avgaphto,j [27] – „umiłowany”oznacza poczucie realnej, aktualnej i silnej więzi emocjonalnej, duchowej i intelektualnej. W Nowym Testamencie odnosi się do ludzi wierzących, narodzonych na nowo, stworzonych, odrodzonych z Ducha i pełnych Ducha Świętego. „Objawiłem Twoje imię tym, których mi dałeś ze świata. Twoimi byli, a mnie ich dałeś i oni Twą naukę zachowali. Teraz się dowiedzieli, że wszystko, co mi dałeś, jest od Ciebie. Bo słowa, które mi przekazałeś, przekazałem im, a oni przyjęli i naprawdę poznali, że od Ciebie wyszedłem. Uwierzyli też, że Ty mnie posłałeś”(J 17 6-8).

O umiłowanym Synu Boga mówi Bóg, posyłający Go na świat, aby wykonał to, co otworzy dostęp do Boga wszystkim, którzy w Niego uwierzą: „To jest mój Syn umiłowany. W nim złożyłem swoje postanowienia; Położę na Nim Ducha mojego i wyrok narodom ogłosi; Słuchajcie Go; On otrzymał od Ojca cześć i chwałę, kiedy spod wspaniałej chwały doszedł Go taki głos: «To jest mój Syn umiłowany. W Nim złożyłem swoje postanowienia»”(Mt 3,17; 12,18; 17,5; Mk 1,11; 9,7; Łk 3,22; 2 P 1,17). Bóg objawia swojego Syna światu w atmosferze miłości. Zamiar Boga jest przyjazny ludziom: „Jeśli ktoś będzie mnie miłował, przestrzegać będzie mojej nauki, Ojciec mój także będzie go miłował, i przyjdziemy do niego, i mieszkanie u niego sobie uczynimy”(J 14,23).

Apostołowie, starsi i cały Kościół uznali za umiłowanych Barnabę i Pawła, dlatego im powierzyli wykonanie trudnego zadania, jakim było rozwiązywanie konfliktów pomiędzy wierzącymi.
Adresaci listów św. Pawła są umiłowanymi przez Boga, zaproszonymi przez Niego świętymi (Rz 1,7). Judejczycy, którzy nie uwierzyli w Jezusa Chrystusa, są umiłowani „ze względu na ojców”(Rz 11,28). W Liście do Rzymian, umiłowani przez Boga członkowie Kościołów w Rzymie są zachęcani do zaniechania odwetu za krzywdę: „do mnie należy wymierzenie sprawiedliwości, ja odpłacę – mówi Pan” (Rz 12,19).
W Listach św. Pawła wymienionych jest wiele osób umiłowanych przez Boga, jak i Pawła: Epenet – pierwsza osoba, która stała się chrześcijaninem w prowincji Azja, Ampliat, Urban, Stachys, Tryfena i Tryfoza (Rz 16,5.8.9.12); Tymoteusz – syn umiłowany i wierny w Panu: „On wam przypomni moje nauki w Chrystusie Jezusie”(1 Kor 4,17); Tychik – umiłowany brat i wierny sługa w Panu: „opowie wam o wszystkim, co robię, abyście i wy byli świadomi mojej sytuacji”(Ef 6,21); oraz Epafras, Łukasz, Onezym, Filemon i wielu innych członków Kościoła.
W Listach do Koryntian dzieci umiłowane, to ci, którzy uwierzyli w Jezusa Chrystusa. Przez służbę Pawła są zachęcani do przyjęcia pouczenia „o wystrzeganiu się bałwochwalstwa, aby byli wytrwali, niezachwiani, zawsze celujący w dziele Pana, świadomi tego, że wasz trud nie jest w Panu bezowocny”(1 Kor 4,14; 10,14; 15,58). Celowe i owocne życie chrześcijańskie rodzi się w atmosferze wzajemnej miłości.
Wielkie obietnice Boga uzasadniają potrzebę ochrony „ciała i ducha przed wszelkim uszkodzeniem i uczynienie pełną świętość wierzących w bojaźni Bożej; mówimy to przed Bogiem w Chrystusie dla budowania was” (2 Kor 7,1; 12,19). A w Liście do Efezjan św. Paweł dodaje, że dzieje się tak, jeśli człowiek wierzący naśladuje Boga jako Jego dziecko umiłowane (Ef 5,1).
Uwięziony Paweł jest pewny, że miłujący Boga członkowie Kościoła w Filipi będą nadal „z bojaźnią i drżeniem wykonywać zbawienie i trwać w Panu”(Flp 2,12; 4,1). A członkowie Kościoła w Kolosach nadal będą się uczyć od Epafrasa, wiernego sługi Chrystusa oraz Tychika i Onezyma (Kol 1,7; 4,7.9). Miłość usuwa legalizm religijny.
Miłość Pawła do mieszkańców Tesaloniki skłoniła Pawła do podzielenia się z nimi nie tylko Ewangelią Bożą, „lecz także nami samymi, bo bardzo staliście się nam drodzy”(1 Tes 2,8). Wierzący niewolnicy jako pracownicy, a także wierzący panowie jako pracodawcy, przez wiarę i miłość są braćmi, i dlatego miłując siebie, zmieniają niesprawiedliwe relacje wynikające z prawa rzymskiego (1 Tm 6,2). Podobnie w Kolosach – zbiegły niewolnik Onezym, nawrócony w Rzymie przez Pawła, może teraz zostać przyjęty przez jego wierzącego pan, „już nie jako niewolnik, w wymiarze doczesnym, lecz także jako brat w Panu” (Flm 1,16). Wiara oraz miłość mogą odwrócić i zmienić najbardziej skomplikowane relacje społeczne.
Adresaci Listu do Hebrajczyków zmagają się z kulturowymi i religijnymi konsekwencjami uwierzenia w Jezusa Chrystusa. Waga i wielkość roli aniołów powoduje, że nie mogą uznać Jezusa Chrystusa, który przynosi coś lepszego i pełniejszego: „czuł się zobowiązany całkowicie upodobnić się do braci, aby stać się miłosiernym i wiernym arcykapłanem w rzeczach odnoszących się do Boga, tak by dokonywać przebłagania za grzechy ludu. Bo przez to, że sam cierpiał poddany próbie, może z pomocą przychodzić poddawanym próbie”(Hbr 2,17.18). Hebrajczycy wierzący w Syna Bożego, nie mogli zrozumieć, że Syn Boży jest większy od Mojżesza i arcykapłanów. Kulturowo, przez aniołów, Mojżesza i kapłanów, było im bliżej do Boga niż przez Jezusa Chrystusa. Autor Listu nazywając adresatów „umiłowanymi”, oczekuje i spodziewa się, że zrobią krok dalej w swojej wierze: „jeśli chodzi o was, umiłowani, to jesteśmy pewni czegoś lepszego i związanego ze zbawieniem” (Hbr 6,9). Nie tylko ze zbawieniem, lecz także z tym, że Syn Boga wyższy stał się od aniołów, mają dostęp do wyższej nadziei, wyższego przymierza, wyższych obietnic, ofiar, majętności większej i trwałej, lepszego wskrzeszenia oraz lepszego nowego przymierza.
W Liście Jakuba autor miłujący swoich współbraci, opisuje miłość przejawiającą się w trosce o współbraci w Kościele: „nie dawajcie się zwodzić; każdy człowiek ma być chętny do słuchania, leniwy do mówienia, leniwy do gniewu”;bo Bóg wybrał ich „na bogatych w wierze i na dziedziców królestwa”(Jk 1,16.19; 2,5).
W Pierwszym i Drugim Liście św. Piotra umiłowanie czytelników pozwala Piotrowi na skierowanie zachęty, aby wierzący powstrzymywali się od pożądań ciała, które walczą przeciw duszy, oraz aby umieli przetrwać ciężkie próby; by byli cierpliwi, aby w oczekiwaniu na Paruzję nie tracili pokoju Bożego i potrafili dobrze wykorzystać czas ich ziemskiego życia (1 P 2,11; 4,12; 2 P 3,8.14-17).
Umiłowani z Listu św. Judy usłyszeli i mogli zrozumieć: „Umiłowani, choć stale czuję wielką potrzebę pisania wam o naszym wspólnym zbawieniu, to teraz za pilne uznałem zwrócenie się do was z wezwaniem do walki w obronie wiary, raz tylko przekazanej świętym; zapamiętajcie słowa, wypowiedziane już wcześniej przez apostołów Pana naszego, Jezusa Chrystusa; umiłowani, opierając swoją budowę na fundamencie najświętszej wiary i modląc się w Duchu Świętym utrzymajcie się w miłości Boga”(Jud 3.17.20.21).
Umiłowani członkowie Kościoła z trzech listów św. Jana mogą przyjmować zachęty i ostrzeżenia oraz lekcje: przykazaniem Boga „jest to słowo, które usłyszeliście; już teraz jesteśmy dziećmi Boga, a nie ujawniło się jeszcze, kim będziemy; jeśli nasze serce nie oskarża nas, mamy przywilej mówienia do Boga; nie dawajcie wiary każdemu duchowi, lecz sprawdzajcie duchy, czy są z Boga; miłujmy się wzajemnie, bo miłość jest z Boga. Każdy, kto miłuje, z Boga jest narodzony i uznaje Boga; jeśli Bóg nas tak umiłował, to i my powinniśmy miłować się wzajemnie”(1 J 2,7; 3,2.21; 4,1.11). Jan mówi do umiłowanego Gajusa: „prawdziwie Cię miłuję; życzę ci; rzecz godną wiary zrobisz”(3 J 1.2.5.11).

2 Irena Koźmińska, Czy umiemy kochać dzieci?,wywiad Ireny Koźmińskiej z dr Rossem Campbellem, archiwum NIEBIESKIEJ LINII nr 5/16/2001.

Cytaty słownikowe: Remigiusz Popowski SDB, Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu, Oficyna Wydawnicza VOCATIO.

[26] – numery podane w nawiasach kwadratowych to numeracja haseł wymienionego słownika.