„W komunii z Bogiem” Program duszpasterski na rok 2010/2011

Słowo communio stanowi podstawowe pojęcie i motyw przewodni soborowej eklezjologii. Oznacza ono w pierwszym rzędzie nie strukturę Kościoła, lecz jego istotę lub – jak mówi Sobór – jego misterium. Kościół jest sakramentem, tzn. znakiem i narzędziem zjednoczenia, communio z Bogiem i jedności rodzaju ludzkiego (zob. KK 1n).

Dalej communio należy rozumieć jako uczestnictwo, udział (participatio) w życiu Bożym poprzez słowo i sakrament (zwłaszcza Eucharystię), z których Kościół żyje. Communio jest łaską, darem, jest naszym wspólnym udziałem w jednej prawdzie, w jednym życiu i w jednej miłości, którymi obdarował nas Bóg przez Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym i do których mamy przystęp właśnie poprzez słowo i sakrament.

Communio to także tworzona poprzez słowo i sakrament wspólnota (koinonia) chrześcijan i Kościołów partykularnych. Kościół partykularny, tzn. diecezja, na czele której stoi biskup, nie jest jedynie fragmentem czy „jednostką administracyjną” Kościoła powszechnego, lecz jest zawsze Kościołem w pełni – jednakże nie odizolowanym i zamkniętym w sobie, lecz trwającym we wspólnocie, w jedności, w komunii z wszystkimi innymi Kościołami partykularnymi (por. NMI 42).

Z takim rozumieniem pojęcia communio wiąże się ściśle czwarty jego wymiar: communio fidelium, czyli katolicka jedność wszystkich wiernych, całego Ludu Bożego, w którym „poszczególne części przynoszą innym i całemu Kościołowi właściwe sobie dary, tak iż całość i poszczególne części doznają wzrostu na skutek wzajemnej łączności wszystkich oraz dążenia do pełni w jedności”. Dlatego też wszyscy członkowie Ludu Bożego „powołani są do wzajemnego udzielania sobie dóbr i również do poszczególnych Kościołów odnoszą się słowa Apostoła: «Jak każdy otrzymał łaskę, tak niech usługuje jeden drugiemu na wzór dobrych szafarzy rozlicznej łaski Bożej» (1 P 4,10)” (KK 13). Communio fidelium to powszechna partycypacja w darach i współodpowiedzialność wszystkich członków Kościoła.

Kościół nie istnieje sam dla siebie. Jest on Kościołem w świecie i dla świata. Z tego wypływa piąty i ostatni wymiar pojęcia communio: wspólnota, jedność Kościoła jest wzorcem, typem, modelem communio ludzi i narodów, jest sakramentem, znakiem i narzędziem jedności i pokoju w świecie. Jednakże Kościół żyjący w świecie nie jest z tego świata. Communio, które on stanowi i daje, przewyższa każdą czysto ludzką wspólnotę, gdyż nawet śmierć nie jest w stanie jej zniszczyć. W tym zaś sensie Kościół stanowi communio sanctorum – wspólnotę między ziemskim a niebiańskim Kościołem i jest jedyną odpowiedzią na nasze pytanie o życie nieprzemijające i wieczną komunię z wieczną Miłością, którą jest Trójjedyny Bóg. Tak rozumianej komunii nie można sobie wyobrazić bez Słowa Bożego. W Liście apostolskim Novo millenio ineunte, z którego zaczerpnięte zostało hasło niniejszego programu (zob. NMI 43), wśród priorytetów duszpasterskich naszych czasów Jan Paweł II wymienia m.in. konieczność słuchania i głoszenia Słowa Bożego. Niech zatem jego słowa wyznaczą teologiczną perspektywę tegorocznego programu przepowiadania, który realizować będziemy pod hasłem „W komunii z Bogiem”.

Powinniśmy przede wszystkim pamiętać, że „dzieło ewangelizacji i katechezy czerpie żywotne soki właśnie z więzi ze Słowem Bożym” (NMI 39). Dlatego też my, głoszący Słowo Boże, mamy sami „karmić się słowem, aby być «sługami Słowa» w dziele ewangelizacji”, mamy żyć w komunii ze Słowem, mamy „na nowo rozniecić w sobie pierwotną gorliwość i pozwolić, aby udzielił się nam zapał apostolskiego przepowiadania, jakie wzięło początek z Pięćdziesiątnicy”, mamy „wzbudzić w sobie płomiennego ducha św. Pawła, który wołał: «Biada mi, gdybym nie głosił Ewangelii» (1 Kor 9,16)”. Ten bowiem, kto „prawdziwie spotkał Chrystusa”, kto spotkał Go w Jego słowie, „nie może zatrzymywać Go dla siebie, ale winien Go głosić”. Mamy zatem wszystkim – dorosłym, rodzinom, młodym i dzieciom – ufnie głosić „propozycję Chrystusa”, Jego Ewangelię, Jego „program”, „nie ukrywając nigdy najbardziej radykalnych wymogów ewangelicznego orędzia, ale dostosowując się do szczególnych potrzeb każdego, do jego wrażliwości i języka, na wzór Pawła, który pisał: «Stałem się wszystkim dla wszystkich, żeby w ogóle ocalić przynajmniej niektórych» (1 Kor 9,22)” (NMI 40). Naszym zadaniem jest głosić samego Chrystusa, którego „mamy poznawać, kochać i naśladować, aby żyć w Nim życiem trynitarnym i z Nim przemieniać historię, aż osiągnie swą pełnię w niebiańskim Jeruzalem” (NMI 29).

Wymienione przez Jana Pawła II „priorytety duszpasterskie”, a więc: świętość, modlitwa, niedzielna Eucharystia, sakrament pojednania, pierwszeństwo łaski, słuchanie i głoszenie Słowa Bożego, świadectwo miłości, miłosierdzie (zob. NMI 29-50), niech staną się też głównymi treściami przepowiadania w tym roku.

Oto zarys treści poszczególnych okresów liturgicznych:

 

 

 

A Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo (J 1,1) W treści teologiczne i tematykę Adwentu niech wprowadzą nas słowa Jana Pawła II: „Kontemplacja oblicza Chrystusa winna czerpać inspirację z tego, co mówi o Nim Pismo Święte, które od pierwszej do ostatniej strony przeniknięte jest Jego tajemnicą, ukazywaną w niejasnym zarysie w Starym Testamencie, a w pełni objawioną w Nowym, co pozwala św. Hieronimowi orzec stanowczo, że «nieznajomość Pisma to nieznajomość samego Chrystusa». Zachowując więź z Pismem Świętym, otwieramy się na działanie Ducha (por. J 15,26), z którego teksty biblijne biorą początek, a zarazem na świadectwo Apostołów (por. J 15,27), którzy bezpośrednio zetknęli się z Chrystusem, Słowem życia, widzieli Go na własne oczy, słyszeli własnymi uszami, dotykali rękoma (por. 1 J 1,1)” (NMI 17). Cały Stary Testament był proroctwem zapowiadającym przyjście Chrystusa i zarazem oczekiwaniem na Niego. Treścią tego proroctwa jest nowy Lud Boży, który będzie oczekiwał na pełne urzeczywistnienie się Królestwa Bożego w całym Kościele, czyli w każdym człowieku aż do skończenia świata. „Jest to istota Kościoła, który dobrze wie, że łaska wcielenia Chrystusa już jest w nim i że na pełne wcielenie Syna Bożego w ludzkość Kościół jeszcze czeka. Oddają to dobrze słowa wypowiedziane przez Jana Chrzciciela, który głosił: „między wami stanął ten, który ma przyjść” (J 1,26). Tak więc Chrystus już stanął między nami, ale ciągle jeszcze ma przyjść! Okres Adwentu jest więc dla Kościoła takim czasem, w którym ten Kościół jako Oblubienica Chrystusa ciągle przygotowuje się i czeka na przyjście Oblubieńca powtarzając tęsknie: Maranatha – przyjdź, Panie Jezu (Ap 22,20)” (ks. J. Sroka).

Niech zatem tegoroczny Adwent będzie czasem szczególnej kontemplacji oblicza Chrystusa, Wcielonego Słowa, czasem zanurzenia się w Jego tajemnicę i otwierania się na działanie Ducha Świętego – w liturgii, w modlitwie, w słowie Bożym, w sakramentach, w życiu codziennym i w drugim człowieku. Niech to będzie przede wszystkim czas owocnego poszukiwania Chrystusa w Piśmie Świętym, odkrywania Boga w słowie.

Kim jest Chrystus i co oznacza Jego przyjście dla nas pięknie wyrażają antyfony drugiego okresu Adwentu (od 17 do 24 grudnia), które w swej zwięzłej formie zawierają bogactwo treści teologicznych i biblijnych – warte wykorzystania w przepowiadaniu.

 

 

Wszystkim, którzy Je przyjęli, dało moc, aby się stali dziećmi Bożymi (J 1,12). „Jezus jest «nowym człowiekiem» (por. Ef 4,24; Kol 3,10), który wzywa odkupioną ludzkość do udziału w Jego Boskim życiu. W tajemnicy Wcielenia położone zostały podwaliny antropologii, która zdolna jest przekroczyć własne ograniczenia i sprzeczności, zmierzając ku samemu Bogu, a nawet więcej – ku «przebóstwieniu» poprzez wszczepienie w Chrystusa człowieka odkupionego, dopuszczonego do udziału w życiu trynitarnym. Ojcowie Kościoła kładli wielki nacisk na ten soteriologiczny wymiar tajemnicy Wcielenia: tylko dlatego, że Syn Boży stał się naprawdę człowiekiem, człowiek może – w Nim i przez Niego – stać się naprawdę dzieckiem Bożym” (NMI 23) – w taki zwięzły i jednocześnie głęboki sposób Jan Paweł II wyraził tajemnicę Wcielenia. Tajemnica ta przewija się właściwie przez całą przestrzeń przepowiadania Ewangelii – „nie sposób mówić o sakramentach będących «ucieleśnieniem» Słowa bez odniesienia do Inkarnacji, nie sposób mówić o Odkupieniu bez Dzieciątka, nie sposób zrozumieć skandalu zstąpienia do piekieł bez zstąpienia z wieczności do doczesności, nie ma eschatologicznego przebóstwienia bez jego antycypacji w uniżeniu Boga poprzez cud narodzin z Marii Dziewicy itd.”. Wiedzieli już to Ojcowie Kościoła, którzy mówili, że poprzez przyjęcie sakramentu chrztu Chrystus zamieszkuje w sercach wierzących tak, że „stają się oni ciężarni, noszą w sobie boskie Słowo, Logosa. Posługując się tą metaforą, dowodzili, że życie chrześcijanina jest nieustanną, duchową ciążą, noszeniem Dziecięcia, które winno wzrastać w sercu. Teologia Wcielenia wciąż przewijała się przez myśl starożytnego Kościoła, mimo iż wielu ojców nie znało świąt Narodzenia Pańskiego” (D. Bruncz). Jakaż to zadziwiająca namiętność, miłość i nadzieja, z jaką całe pokolenia chrześcijan czerpały z ewangelicznych przekazów! Niech one zainspirują i zachęcą również nas do zgłębiania i głoszenia tej wielkiej tajemnicy naszej wiary w tegorocznym okresie Narodzenia Pańskiego, abyśmy wszyscy nie tylko nazywali się dziećmi Bożymi, lecz nimi rzeczywiście byli.

 

 

Dziś, jeśli głos Jego usłyszycie, nie zatwardzajcie serc waszych (Hbr 4,7). Jan Paweł II wielokrotnie wzywał do tego, aby „pomagać innym odkrywać Chrystusa jako mysterium pietatis – jako Tego, w którym Bóg ukazuje nam swoje miłosierne serce i w pełni jedna nas ze sobą. Trzeba dołożyć starań, aby wierni odkrywali to oblicze Chrystusa także przez Sakrament Pokuty, który jest dla chrześcijanina «zwyczajnym sposobem otrzymania przebaczenia i odpuszczenia grzechów ciężkich, popełnionych po chrzcie»” (NMI 37).

Okres Wielkiego Postu, czyli czterdziestodniowego przygotowania do przeżycia misterium paschalnego Chrystusa, jest czasem szukania, wędrowania ku Bogu, czasem oczyszczenia, próby i walki z grzechem, abyśmy – jak głosi II prefacja wielkopostna – „oczyścili serca od nieuporządkowanych przywiązań i wśród spraw doczesnych troszczyli się przede wszystkim o wieczne zbawienie”. Liturgia mówi o czterdziestu dniach nawrócenia i pokuty, które mają nam pomóc w poznaniu Jezusa Chrystusa, aby przez życie w wierze uczynić widoczną w postawie moralnej moc Jego zbawczego czynu. Może się to dokonać jedynie dzięki pomocy pochodzącej od Boga.

Cały ten okres posiada podwójny charakter: chrzcielny i pokutny. Przez przypominanie chrztu lub przygotowanie do niego oraz przez pokutę ma on przysposobić wiernych, którzy słuchają słowa Bożego i modlą się, do celebracji misterium paschalnego. Powinno się to dokonać przez szersze uwzględnienie „elementów chrzcielnych, właściwych liturgii Wielkiego Postu” (KL 109). Charakter chrzcielny najbardziej widoczny jest w liturgii słowa Bożego. W niedziele roku „A” czyta się kolejno ewangelie: o Samarytance, o uzdrowieniu niewidomego od urodzenia i o wskrzeszeniu Łazarza. Mają one na celu ukazanie kandydatom do chrztu i wiernym teologiczne bogactwo tego sakramentu. Chrystus przez posługę Kościoła w sakramentach wtajemniczenia chrześcijańskiego daje swoim wiernym wodę życia, nowe światło dla oczu i gwarancję zmartwychwstania. Chrzest wymaga jednak uprzedniego przyjęcia przez wiarę Chrystusa jako Zbawiciela świata.

Drugi wymiar tego okresu – pokutny – najlepiej wyrażają słowa: „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię” (Mk 1,15). Wiara, nawrócenie i pokuta rodzą się ze słuchania słowa Bożego, nawrócenie dokonuje się poprzez słuchanie Pana. Nawrócić się znaczy zwrócić się (znowu) w stronę Boga, zwrócić się w kierunku Pana, który woła. Nawrócenie, do którego jesteśmy wezwani i do którego wzywamy, polega przede wszystkim na intensyfikacji naszych kontaktów z Jezusem, naszego osobistego i wspólnotowego komunikowania się z Bogiem, abyśmy „postępowali w rozumieniu tajemnicy Chrystusa i dzięki jego łasce prowadzili święte życie” (kolekta I Niedzieli Wielkiego Postu).

Rozlegające się zaś już na początku Wielkiego Postu wezwanie św. Pawła „w imię Chrystusa” do pojednania się z Bogiem (zob. 2 Kor 5,20) jest w gruncie rzeczy apelem skierowanym do całego Kościoła, aby w tym czasie łaski głosił konieczność pokuty i sprawował tajemnicę pojednania w sakramentach wielkanocnych. Pokuta Wielkiego Postu powinna „zjednoczyć lud”, wyrazić się w „świętej społeczności” (por. Jl 215-16).

 

 

Teraz zaś już nie ja żyję, lecz żyje we mnie Chrystus (Ga 2,20). Jan Paweł II zakończył List apostolski Novo millenio ineunte takimi słowami: „Zmartwychwstały Chrystus, który przyłącza się do nas w drodze i pozwala się rozpoznać – tak jak uczniom z Emaus – «przy łamaniu chleba» (por. Łk 24,35), niech zastanie nas czuwających, gotowych rozpoznać Jego oblicze i spieszyć do braci, aby nieść im wspaniałą nowinę: «Widzieliśmy Pana!» (J 20,25)” (NMI 59). Mamy rozpoznać obecnego pośród nas, idącego razem z nami zmartwychwstałego Pana, mamy być Jego prawdziwymi świadkami w świecie – to jest nasze zadanie i powołanie. Mamy szerzyć Jego Ewangelię – poprzez słowa, ale jeszcze bardziej poprzez czyny – jako żywi świadkowie. Żeby tak było, nasze życie musi być życiem w jedności, w komunii z Chrystusem – według słów św. Pawła: „Teraz zaś już nie ja żyję, lecz żyje we mnie Chrystus” (Ga 2,20). Słowa te świadczą o tym, że Apostoł Narodów jest człowiekiem, który „zanurzył swoje życie w Chrystusie”. Opisując swoje nawrócenie pod Damaszkiem, używa terminu „widziałem Pana”, przez co pragnie podkreślić swój związek ze świadkami zmartwychwstania. Podobnie jak Maria Magdalena i apostołowie św. Paweł dostąpił łaski „widzenia” Zmartwychwstałego. „Widzenie to nie było tylko zwykłym patrzeniem w sensie fizycznym, ale miało charakter osobowego spotkania pozwalającego Apostołowi Narodów w jasnym świetle ujrzeć prawdę o swoim życiu”. Mocą tego widzenia, tego nowego, duchowego widzenia św. Paweł „dokonuje przewartościowania swojego życia i zorientowania go całkowicie w stronę osoby Jezusa Chrystusa. «Widzenie» pod Damaszkiem prowadzi go do stałego wpatrywania się w oblicze Pana, który nie jest jakąś abstrakcją czy iluzją, lecz konkretną Osobą nadającą życiu właściwy sens i orientującą ku prawdziwej Miłości. W mocy Chrystusa św. Paweł jest w stanie wyruszać na niebezpieczny misyjny szlak, gorliwie głosić prawdę, znosić szykany i prześladowania, prowadzić polemikę ze swymi wrogami i umierać męczeńską śmiercią. Poprzez kontemplację Jezusa w swoim życiu św. Paweł odkrywa głębię swego życiowego powołania i poprzez jego realizację rozwija realną, osobową komunię z Jezusem Chrystusem. Mocą widzenia pod Damaszkiem może on olśnić innych dając świadectwo odważnego życia w dobroci, prawdzie i miłości” (ks. M. S. Wróbel).

My też możemy „zobaczyć” zmartwychwstałego Pana, możemy ujrzeć Go oczyma wiary i mocą tego doświadczenia widzieć człowieka i świat tak, jak widzi je Bóg. Święty Paweł uczy nas, że szczere zawierzenie Bogu, życie w osobowej komunii ze Zmartwychwstałym prowadzi do świętego życia, które polega na nieustannym ofiarowaniu siebie w darze dla Boga i dla bliźnich. Niech nasze wielkanocne przepowiadanie będzie ukazywaniem wartości życia w komunii ze Zmartwychwstałym, aby właśnie poprzez ducha komunii zmartwychwstanie Chrystusa uobecniało się w każdej wspólnocie chrześcijańskiej i w naszych rodzinach.

 

 

Bo gdzie są dwaj albo trzej zebrani w imię moje, tam jestem pośród nich (Mt 18,20). „Należy krzewić duchowość komunii…” – pisał Jan Paweł II. „Duchowość komunii to przede wszystkim spojrzenie utkwione w tajemnicy Trójcy Świętej, która zamieszkuje w nas i której blask należy dostrzegać także w obliczach braci żyjących wokół nas. Duchowość komunii to także zdolność odczuwania więzi z bratem w wierze dzięki głębokiej jedności mistycznego Ciała, a zatem postrzegania go jako «kogoś bliskiego», co pozwala dzielić jego radości i cierpienia, odgadywać jego pragnienia i zaspokajać jego potrzeby, ofiarować mu prawdziwą i głęboką przyjaźń” (NMI 43).

W Okresie zwykłym połóżmy w przepowiadaniu akcent na krzewienie duchowości komunii i na kształtowanie wspólnotowego wymiaru życia duchowego. W dużej mierze ułatwi nam to zadanie czytana w tym roku liturgicznym Ewangelia św. Mateusza, nazywana od początku „Ewangelią eklezjalną”. Jej kompozycja, główny motyw i podjęte tematy wypływają z wiary jej autora w to, że Chrystus jest ze swoim Kościołem „przez wszystkie dni aż do skończenia świata” (Mt 28,20) i dają nam obraz natury Kościoła, jego misterium i zbawczego działania Chrystusa poprzez Kościół. Głównym celem ewangelisty jest ukazanie nam Chrystusa jako „sakramentu spotkania z Bogiem”. Jego zbawczej obecności i działalności możemy doświadczyć w Kościele głównie poprzez sakramenty. Życie w Kościele jest zatem życiem sakramentalnym. Ewangelia ta wzywa nas do życia w ścisłym związku z Kościołem, do dostrzegania i praktykowania wspólnotowego wymiaru chrześcijaństwa, wiary, życia wewnętrznego, do dzielenia się nawzajem życiem Pana poprzez życiodajną moc sakramentów.

Konstrukcję Ewangelii św. Mateusza tworzy pięć tzw. kazań, w które autor łączy przypowieści Jezusa. Tematykę wspólnoty ewangelista uwydatnił szczególnie w rozdziale 18, w którym znajdziemy dwa kazania o wspólnocie: pierwsze – Mt 18,15-20; drugie – Mt 18,21-35.

autor: ks. Adam Kalbarczyk