Komentarz Ojców Kościoła

PIERWSZE CZYTANIE• Dz 2,1-11

Sens święta Zesłania Ducha Świętego

Najmilsi! Wie o tym dobrze każdy katolik, że to dzisiaj jedno z głównych świąt nas obowiązujących. Nie ma też dwu zdań co do tego, że w największej czci winniśmy zachowywać dzień, uświęcony najwspanialszym cudem darów Ducha Świętego. Dziesiąty to dzień od chwili, kiedy Pan wstąpił na najwyższe sfery niebieskie, ażeby zasiąść po prawicy Ojca. U nas zaczęliśmy go święcić jako pięćdziesiątnicę licząc od dnia zmartwychwstania. Zawiera on w sobie bowiem wielkie tajemnice Starego i Nowego Przymierza zarazem; z nich zaś bardzo wyraźnie widać, że co Prawo najpierw zapowiadało, spełniła Łaska. Naród żydowski wyzwolony od Egipcjan w pięćdziesiąt dni po złożeniu ofiary z baranka, otrzymał niegdyś Prawo na Górze Synaj. Podobnie po ukrzyżowaniu Chrystusa, a więc po zabiciu prawdziwego Baranka Wielkanocnego, pięćdziesiątego dnia od Jego zmartwychwstania, zstąpił Duch Święty na Apostołów i na gromadę wiernych. Baczny chrześcijanin łatwo stąd zauważy, że wejście w życie Starego Przymierza przygotowało grunt pod zasady ewangeliczne, i że ten sam Duch, który zwarł pierwsze Przymierze, wprowadził w życie także drugie.

„Gdy dopełniły się dni Pięćdziesiątnicy” – świadczą Dzieje Apostolskie – „byli wszyscy razem w tym samym miejscu. I nagle stał się z nieba szum, jakby nadchodzącego wichru gwałtownego, i napełnił cały dom, w którym siedzieli. I ukazały im się rozdzielone języki jakby ognia, i usiadły na każdego z nich z osobna. I napełnieni zostali wszyscy Duchem Świętym i poczęli mówić rozmaitymi językami, jak im Duch Święty wymawiać dawał”. O, jakże lotne jest słowo Mądrości! Jakże prędko przychodzi nauka, kiedy sam Bóg jest Nauczycielem! Nie potrzeba było wtedy żadnych objaśnień dla zrozumienia, ani ćwiczeń do wprawy, ani czasu dla udoskonalenie. Duch tchnął, kędy chciał (J 3,8) a w ustach Kościoła odrębność językowa różnych narodów stała się łącznikiem. Od tego dnia rozlegał się donośnie po świecie zew Ewangelii. Od tego dnia na wyschnięte stepy, na spieczoną ziemię spadły deszcze łask, popłynęły rzeki błogosławieństw. Boć Duch Święty unosił się nad wodami (Rdz 1,2), aby odnowić oblicze ziemi. Ustępowały zadawnione ciemności przed błyskawicami nowego światła: w blasku ognistych języków poczynało się [w duszach] jasne słowo Pańskie i żar Jego wymowy. Boć miało ono w sobie i własność takiego światła, co stwarza zdolność rozumienia, i siłę ognia, co grzech wypala…

Niechaj te i inne miejsca Pisma Świętego powagą Boskiej nauki zagrzewają nas, by jednomyślnie czcić święto Pięćdziesiątnicy! Wezbranym tedy od radości sercem oddajmy hołd Duchowi Świętemu! Z Niego bowiem bierze uświęcenie cały Kościół i każda dusza napełnia się rozumem. On jest natchnieniem wiary, nauczycielem prawdy, źródłem miłości, znamieniem czystej duszy, przyczyną sprawczą wszelkiej cnoty. Wierzące serca niechaj się cieszą, że jednego Boga w Trójcy – Ojca, Syna i Ducha – chwali cała ludzkość i wyznaje Go wszystkimi językami!1.

 

Leon Wielki (zob. 5 Niedziela Wielkanocna).

 

Cud zstąpienia Ducha Świętego

 

Duch Święty zstąpił, aby odziać mocą Apostołów i ich ochrzcić. Pan powiedział: „Będziecie ochrzczeni Duchem Świętym po niewielu dniach” (Dz 1,5). Otrzymali oni nie część łaski, lecz pełną moc. Jak ten, który zanurzony w wodzie i ochrzczony ze wszystkich stron jest otoczony wodą, tak i Apostołowie zostali całkowicie ochrzczeni Duchem. Gdy jednak woda oblewa ciało, Duch obmywa całkowicie duszę. Czemu się dziwisz? Weź przykład ze świata cielesnego, mało wprawdzie i niewiele znaczący, ale pouczający dla prostych. Jeśli ogień przejmuje aż do wnętrza grube żelazo i przemienia je w ogień, tak że choć zimne, staje się ono gorące, a czarne – świecące, gdyż ogień, który choć jest ciałem, wciska się w żelazo i w nim działa, czemu się dziwisz, że Duch Święty wnika we wnętrze duszy?

Aby nie zapoznano wielkości danej łaski, z nieba zabrzmiała jakby trąba. „Nagle powstał z nieba szum, jakby gwałtownego wiatru” (Dz 2,2). Dał on znak przyjścia Tego, który ludziom daje łaskę, aby przemocą mogli porwać Królestwo Niebieskie. Oczy też miały ujrzeć ogniste języki, gdy uszy usłyszały szum. „I napełnił się dom, gdzie siedzieli” (Tamże). Dom stał się zbiornikiem duchowej wody. Uczniowie siedzieli w domu, który cały był pełny. Zostali w nim cali zanurzeni, wedle obietnicy (Łk 24.49) na duszy i ciele odziani w Boską zbawczą szatę. „I ukazały się im języki jakby z ognia, które się rozdzieliły i usiadły na każdym z nich, i wszyscy zostali napełnieni Duchem Świętym” (Dz 2,3n.). Otrzymali ogień, ale nie palący, lecz zbawczy ogień, który pochłania ciernie grzechów, a dusze czyni jasnymi. Ten ogień wnet i na was przyjdzie2 i zniszczy wasze grzechy podobne do cierni, sprawi, że drogocenny skarb waszej duszy będzie błyszczał, obdarzy was łaską. I wtedy dał ją Apostołom. Pod postacią ognistych języków zstąpił na Apostołów, aby ich głowy przez ogniste języki nowymi uwieńczyć diademami. Ognisty miecz bronił niegdyś wejścia do Raju (Rdz 3,24), ognisty zbawczy język przywrócił łaskę3.

 

Cyryl Jerozolimski, św. (ok. 313-ok. 386). Pisarz grecki. Doktor Kościoła. Biskup Jerozolimy, wielokrotnie wypędzany ze stolicy biskupiej. Jest autorem słynnych katechez: nauk dla katechumenów przed przyjęciem chrztu i w tygodniu po jego przyjęciu; te ostatnie być może nie są jego dziełem.

 

DRUGIE CZYTANIE• 1 Kor 12,3-7

 

Charyzmaty, posługiwania i działania Ducha Świętego

 

„Dlatego wyjaśniam wam, że nikt kto przemawia pod natchnieniem Ducha Świętego, nie przeklina Jezusa, i bez pomocy Ducha Świętego nikt nie może powiedzieć, że Jezus jest Panem”. U nas więc panuje najpełniejsza jedność i zgoda. Jednorodzony Syn nie naucza czegoś innego, niż Duch Święty, lecz jak w świętych Ewangeliach Chrystus Pan uczył o godności Ducha Świętego, tak samo Duch Święty głosił też Jego panowanie. Ten więc, kto działa pod natchnieniem Ducha Bożego, nie może oznajmiać, że Chrystus nie ma Bożej natury, i tak samo nie może szczerze wyznawać samego Boga, jeśli nie jest oświecony taką łaską.

„Różne są charyzmaty, ale ten sam Duch; różne są rodzaje posługiwania, ale ten sam Pan, różne są wreszcie działania, ale ten sam Bóg, sprawca wszystkiego we wszystkim”. Ujawnił nam tu wyraźnie sens swych poprzednich wypowiedzi. Wskazał, że świadczone są nam liczne i różne dary, ale jedno jest ich źródło. Stwierdził, że to darmo jest udzielane zarówno przez Ducha Świętego, jak przez Pana oraz przez Boga Ojca. Te same dary nazywał charyzmatami, posługiwaniami i działaniami. Nazywa się charyzmatami, ponieważ użycza ich Boska hojność. Zwą się posługiwaniami, ponieważ były udzielane za pośrednictwem ludzi wyznaczonych do tej posługi. Tak też [Apostoł] stwierdził w Liście do Rzymian: „Będąc apostołem pogan chlubię się posługiwaniem swoim” (11,13), a w Liście do Tymoteusza: „Spełnij swoje posługiwanie” (2Tm 4,5); oraz „Przypominam ci, abyś rozpalił na nowo charyzmat Boży” (2Tm 1,6). Działaniami wreszcie nazywa charyzmaty dokonywane przez Bożą naturę. Albowiem wbrew poglądom bezrozumnych heretyków [Apostoł] nie orzekał wcale, że jedne dary dokonywane są przez Ducha, a inne przez Boga wszechrzeczy; przeciwnie, stwierdził, że szafarzem tych samych darów jest Święta Trójca. Poucza też o tym wyraźniej w dalszym ciągu tekstu. Stwierdziwszy bowiem, że Bóg [to] sprawia, nieco niżej powiada: „To wszystko zaś sprawia jeden i ten sam Duch, udzielając każdemu z osobna, jak chce” (1Kor 12,11). Teraz jednak święty Apostoł zwraca się przeciwko poglądom greckim, aby wskazać na ich sprzeczność, jednocześnie zaś chce pokrzepiać na duchu tych, którym się wydawało, że otrzymali mniejsze dary: poucza, że i one również pochodzą od tego samego Ducha. Wskazuje na to dalszy ciąg wypowiedzi:

„Każdemu zaś dane jest objawienie Ducha dla pożytku”. Nie mówi „Łaska” lecz Objawienie. Łaska bowiem również obecnie jest udzielana tym, którzy zasługują na otrzymanie chrztu świętego, ale nie dzieje się to otwarcie. Wówczas zaś mówili od razu różnymi językami i dokonywali cudów; umacniało ich to i przekonywało o prawdziwości nauki. Słusznie zaś [Apostoł] stwierdził, że objawienie Ducha jest udzielane „dla pożytku”: umacnia w ten sposób zasmuconych oraz poucza, że mądrze wszystkim kieruje Ten, który wszystko zna doskonale oraz wie, co każdemu przynosi pożytek4.

 

Teodoret z Cyru (zob. Wniebowstąpienie).

Duch Święty w męczennikach

 

Czy chcesz dowodu na to, że męczennicy stają się nimi przez moc Ducha Świętego? Zbawiciel powiedział do uczniów: „Gdy was wodzić będą do synagog i urzędów, i do władz, nie troszczcie się, jak się bronić i co mówić będziecie. Duch Święty pouczy was w tej godzinie, co trzeba mówić” (Łk 12,11n.). Niemożliwe jest, aby kto inaczej jak przez Ducha Świętego stał się dla Chrystusa męczennikiem. „Nikt nie może powiedzieć, Jezus jest Panem, jeno w Duchu Świętym”. Jak więc kto będzie mógł za Jezusa dać swe życie, jeśli nie w Duchu Świętym?5.

 

Cyryl Jerozolimski (zob. s. 104).

 

Plony i zasługi dobrych uczynków stają się wspólną własnością wiernych

 

Będzie to, najmilsi, rzeczą prawdziwie wielką i bezcenną w oczach Pańskich, gdy cały lud Chrystusowy razem tych samych przypilnuje obowiązków, gdy wszyscy ludzie obojga płci, różnych stanów i stanowisk społecznych, będą współdziałali w tym samym duchu, kiedy w sprawie unikania zła i pełnienia dobra wszyscy będą jednakowo myśleć i postępować; kiedy sługi będą uczynkami wielbić swego Pana i gromadnie będą składać dzięki Praźródłu wszelkiej miłości. Nakarmią głodnych, przyodzieją nagich, nawiedzą chorych, i „nikt nie będzie szukał co swoje, ale tego, co jest drugiego” (1Kor 10,24), uważając mienie swoje za wystarczające, aby cudzej biedzie zaradzić. „Chętnego dawcę” (2Kor 9,7) łatwo jest znaleźć tam, gdzie miarę czynienia dobrze stosuje się wedle zamożności. Ze zaś „łaska Boża sprawuje wszystko we wszystkim” (1Kor 12,6), plony i zasługi dobrych uczynków stają się wspólną własnością wiernych. Bowiem usposobienie może być takie samo w tych, co mają mniej, jak i w tych, co posiadają więcej. I skoro ktoś radować się będzie ze szczodrotry drugiego, nie mogąc dorównać mu datkiem, dorówna mu sercem. Nie masz w takim narodzie upośledzeń i rozdźwięków, gdzie wszystkie członki jego organizmu, zgodnie współdziałają dla rozkwitu wspólnego dobra6.

 

Leon Wielki (zob. 5 Niedziela Wielkanocna).

 

2 Cyryl przemawia o katechumenów, którzy w Jerozolimie przygotowywali się do chrztu.

3 Katecheza 17, 14n., tłum. ks. W. Kania, BOK 14, 2000, 283n.

4 Komentarz do 1 Listu do Koryntian, 3,12,3-7, tłum. S. Kalinkowski, ŹrMT 9, 77n.

5 Katecheza 16, 21, tłum. ks. W. Kania, BOK 14, 2000, 267.

6 Homilia 88,4, tłum. bp K. Tomczak, POK 24, 1958, 407n.

autor: ks. Marek Starowieyski